Wiki

Uit Kenniswiki

Ga naar: navigatie, zoeken


Wiki’s in het onderwijs Wiki handleiding Wiki projecten Wiki in Davindi	Informatiewijzer Wiki's Nieuws over wiki's	Vraagstukken op de Kennisrotonde: Coöperatief leren met behulp van Wiki's

Een Wiki is een applicatie of (web)toepassing, waarmee webdocumenten gezamenlijk kunnen worden bewerkt zonder dat de inhoud door deskundigen moet worden geredigeerd of geaccepteerd. Deze toepassing is met een vrij eenvoudig programma te realiseren. Zo is bijvoorbeeld de pagina die u nu leest ook een wiki.

Inhoud

1 Wat is een Wiki?
2 Technische aspecten/voorwaarden
3 Systemen in gebruik/Aanbieders van wiki's
4 Wiki's in de praktijk
- 4.1 Aandachtspunten
- 4.2 Auteursrecht en licenties
5 Links naar andere kennisbronnen

Wat is een Wiki?

Een wiki is een dynamische website waar door meerdere mensen aan wordt gewerkt. Open wiki’s zijn wiki’s waar iedereen aan kan werken, gesloten wiki’s zijn alleen toegankelijk voor een selecte gebruikersgroep. Wiki komt van wikiwiki, dit is snel in het Hawaiiaans. Wikipedia omschrijft een wiki als: ‘Een softwareapplicatie, een toepassing, waarmee eenvoudig en gezamenlijk webdocumenten kunnen worden bewerkt, zonder dat de inhoud door deskundigen moet worden geredigeerd en/of geaccepteerd.

Een wiki heeft een aantal unieke kenmerken:

Een wiki is vanaf iedere internetcomputer altijd te onderhouden.
Ieder stukje informatie dat is toegevoegd blijft bewaard.
Verschillende versies van een pagina kunnen vergeleken worden.
Iedere pagina heeft een overlegpagina waar gebruikers over de inhoud kunnen communiceren.
Zoeken in een wiki kan op basis van inhoud, maar ook op basis van categorieën.

(Informatiewijzer Wiki's in het onderwijs Ict op school)

Bekendste voorbeeld van een wiki is Wikipedia. Dit is een verzameling artikelen over allerlei onderwerpen. Deze artikelen zijn geschreven door en voor de gebruikers van Wikipedia. Door het aantal artikelen dat momenteel beschikbaar is (282.000 artikel in maart 2007) kan Wikipedia een volwaardige encyclopedie worden genoemd.

Technische aspecten/voorwaarden

Voor gebruik van wiki's is alleen een internetverbinding benodigd. Veel wiki's hebben binnen de website een mogelijkheid om direct tekst in te voeren. Er bestaat ook software die een ingevoerde tekst automatisch upload naar de juiste plek in de wiki. Een voorbeeld hiervan is de (gratis) software Mediawiki.

Een onderwijsorganisatie kan er ook voor kiezen om een eigen wiki te hosten en te onderhouden. Hiervoor hebt u een wikiapplicatie nodig. Bij de meeste wiki-applicaties is identificatie en/of registratie vereist. Wilt u wiki-applicaties vergelijken, surf dan naar Wikimatrix (engelstalig).

Als je een kleine wiki wilt, bijvoorbeeld met je klas of voor een project, dan kun je beter een wiki kiezen bij een wikiservice of wikifarm. Na inloggen kun je meteen beginnen in een venster dat eruit ziet als een online tekstverwerker. Wikispaces, Wetpaint en PBWiki zijn gratis en hebben een speciaal onderwijsaccount zonder reclame.

Systemen in gebruik/Aanbieders van wiki's

Voorbeelden van wiki's:

Wikipedia Een online encyclopedie, bestaande uit wiki's over allerlei onderwerpen.

Wikikids De Wikipedia-variant voor kinderen.

Wikibooks Wikibooks in een verzameling van gratis leerboeken. De gebruiker wordt uitgenodigd de hoofdstukken uit de leerboeken aan te vullen.

Wiktionary Een meertalig vrij woordenboek, aan te vullen door gebruikers.

Wikiquote Een verzameling van quotes, citaten en spreekwoorden van bekende en onbekende personen.

Wikifarms, waar je je eigen wiki gratis kunt starten. Zonder reclame, als je aangeeft dat het voor onderwijs is.

Wikispaces Een engelstalige aanbieder van wiki's. De wiki die het makkelijkst te bedienen is voor beginners, en genoeg mogelijkheden heeft voor "die hard wikigardeners".

Wetpaint Ook engelstalig, aanbieder van een wiki: met een simpel te maken eigen header, fonts en kleuren. En een "what's new"-knop om snel de laatste veranderingen te zien. Pas op, niet voor leerlingen onder de 13.

Peanutbutter wiki heeft een bescherming tegen gelijktijdig editten. Bij Wikispaces kan het zijn dat iemand anders jouw veranderingen weg-edit zonder ze te hebben gezien. Deze wiki heeft ook leerlingaccounts. Daarmee kun je iedere leerling een eigen wachtwoord geven, zonder dat ze een mailadres nodig hebben.

Wiki's in de praktijk

Wiki's kunnen een goed instrument zijn om te gebruiken in de klas. Leerlingen leren informatie vergaren, teksten publiceren en informatie delen. Samenwerken is noodzakelijk, omdat iedereen kan werken aan dezelfde teksten.

Toepassingen van een wiki kunnen bijvoorbeeld zijn:

Het maken van een schoolwebsite
Het schrijven van verslagen van schoolreizen
Het samenstellen van een (online) schoolkrant

Het vergt wel wat tijd en aandacht om een wiki tot een succes te maken. De docent zal zich meestal wat nieuwe vaardigheden moeten aanleren. Leerlingen zullen aan de slag moeten met het zelf schrijven van teksten. Kopiëren en plakken vanaf andere sites is een verleiding die altijd op de loer ligt.

Aandachtspunten

Er zijn wat zaken die je in het achterhoofd kunt houden voor je besluit met een wiki te beginnen. De kans op succes wordt dan groter. Belangrijke punten bij het inzetten van een wiki:

Wiki's zijn geen wondermiddel. Er ontstaat niet op magische wijze een uitgebreide website die leuk is om te bewerken.

Mensen kennen wiki's vooral van Wikipedia. Wikipedia is weliswaar het bekendste voorbeeld, maar ook het moeilijkst om na te volgen. De Wikipedia-gemeenschap is enorm groot en bijzonder gemotiveerd aan het werk aan een duidelijk omschreven doel.

Een duidelijk omschreven doel is erg belangrijk om voor ogen te houden. Het geeft richting aan de wiki en helpt mensen om te beslissen wat ze gaan schrijven.

Wanneer het doel duidelijk is, ga dan na of er niet al ergens anders een soortgelijk project is waar je misschien bij aan kunt haken. Wiki's werken bij gratie van grote aantallen bezoekers. Het kan extra motiverend werken om bij een bestaand en goed lopend project aan te sluiten, terwijl een klein eigen project bij te weinig interesse snel dood kan bloeden.

Denk aan het sociale aspect van de wiki. Maak een wiki menselijk door je profiel in de wiki te zetten. Gebruik de overlegpagina's van de mensen die bijdragen en ga met elkaar in gesprek. Zorg voor een mate van interactie. Enkel teksten online zetten maakt een wiki niet boeiend. Maak het prikkelend door bijvoorbeeld stellingen te bespreken.

Hou de vaart erin. Het mooiste is het als er dagelijks nieuwe teksten verschijnen.

Wees niet bang om iets fout te doen. Oudere versies zijn altijd terug te zetten, dus probeer maar raak, tot het er goed uitziet.

Wiki's kunnen openbaar of besloten zijn. Wiki's zijn het interessantst wanneer ze openbaar zijn. Voordeel is dat leerlingen hun werk dan écht kunnen delen met de rest van de wereld. Mijn persoonlijke ervaring leert dat er zelden door buitenstaanders gerommeld wordt in wiki's. Uitzonderingen hierop zijn grote projecten zoals Wikipedia. Een kleine wiki zal echter amper zogenaamd "vandalisme" aantrekken.

Auteursrecht en licenties

Los van deze punten wil ik graag de aandacht vestigen op auteursrecht en licenties, omdat dit zaken zijn die meestal een grote rol spelen in wiki’s.

Auteursrecht is de verzameling van rechten die een maker van een werk automatisch heeft. In Nederland zijn deze rechten vastgelegd in de Auteurswet 1912. Een van die rechten is dat hij zelf kan bepalen hoe en door wie zijn werk wordt verspreid en vermenigvuldigd. In een licentie (een soort gebruikersovereenkomst) kan een auteur zijn wensen voor hergebruik van zijn teksten kenbaar maken.

Vanwege het karakter van wiki's, een verzameling teksten waar door verschillende auteurs aan gewerkt is, is het moeilijk om "ouderwets" auteursrecht te laten gelden voor wiki's. Vóór verspreiding toestemming vragen aan alle individuele auteurs is immers onbegonnen werk. Bovendien zijn wiki’s het eerst populair geworden binnen de open content-cultuur, waar verder verspreiden van werken een van de hoofddoelstellingen is.

Om die redenen wordt de inhoud van wiki's vaak gepubliceerd onder een vrije licentie. De auteur van een tekst gaat er dan uitdrukkelijk mee akkoord dat voor hergebruik geen toestemming gevraagd hoeft te worden en dat anderen de tekst mogen aanpassen en verder verspreiden.

Plaatsers van teksten op een wiki gaan er bij het opslaan van hun tekst vaak expliciet mee akkoord dat zij hun tekst vrijgeven onder de op die wiki geldende licentie. Zij raken hiermee niet hun auteursrechten kwijt.

Op sommige wiki's de GNU Free Documentation License (GFDL-licentie) van toepassing, en andere wiki's maken weer gebruik van een Creative Commons-licentie (CC-licentie). Beide licenties hebben als overeenkomst dat een hergebruiker van de tekst de oorspronkelijke auteur niet om toestemming hoeft te vragen voor het hergebruik, mits wordt voldaan aan de voorwaarden in die licentie.

Zie voor meer informatie over auteursrecht en licenties: